تغذیه

مسئول تغذیه بیمارستان : معصومه پوشش دوست

تلفن : 231

کارشانسان تغذیه : سمانه آرین ، زهرا ویسی

بخش تغذیه شامل دو بخش اصلی می باشد :

بخش تغذیه و رژیم درمانی

مشاوره تغذیه درمانی به بیماران بستری 

 مشاوره تغذیه درمانی به بیماران سرپایی با ارجاع پزشک

کارشناس تغذیه ، بیماران را با درخواست مشاوره پزشک معالج با توجه به نوع بیماری – داروهای مصرفی – تداخلات غذا و دارو وضعیت آنتروپومتریک ونتایج آزمایشگاهی  بررسی کرده ، و پس از تکمیل فرم ارزیابی تخصصی ،رژیم غذایی مناسب را به همراه توصیه های غذایی و دارویی تنظیم نموده و به بیمار ارائه می نماید.

تعداد مشاوره های انجام شده بیماران بستری در شش ماهه اول سال 96 به قرار زیر می باشد :

ماه

تعداد

فروردین

32

اردیبهشت

104

خرداد

74

تیر

60

مرداد

76

شهریور

86

 

کارشناسان تغذیه بیمارستان روزانه تمام بیماران بخشهای ویژه را مشاوره وسپس فرم ارزیابی تخصصی را تکمیل نموده و در صورتیکه بیماران بالای سه روز در بخش ویژه بستری باشد فرم پیگیری تکمیل می شود.

 مدیریت غذایی :

فعالیتهای واحد تغذیه/ تنظیم آمار و رژیم غذایی روزانه بیماران بر اساس نوع غذای تعریف شده 

  • تا ساعت 10 صبح - دریافت لیست غذای بیماران به صورت روزانه از طریق سیستم اتوماسیون بیمارستان از تمام بخشها
  • طبقه بندی رژیم های غذایی معمولی – دیابتی اورمیک – کم نمک کم چربی – دیالیزی – دیابتی - غذای نرم – مایعات و ... (آماده سازی لیست ها جهت سرعت بخشیدن به سرو و توزیع غذا)
  • دریافت لیست غذای بیماران و پرسنل بیمارستان مروستی
  • تکمیل چک لیست نظارت بر عملکرد پیمانکار پخت و توزیع غذا آشپزخانه توسط کارشناس تغذیه
  • نظارت بر اجرای صحیح سرو غذای بیماران
  • تکمیل چک لیست نظارت بر توزیع غذای بیماران در بخشها توسط کارشناس تغذیه
  • دریافت لیست غذای شام و صبحانه بیماران از طریق سیستم نرم افزاری اتوماسیون بیمارستان تا ساعت 5/1-2 بعد از ظهر

 

فعالیتهای واحد تغذیه در بخش مدیریت بخش غذا - سلف سرویس 

  • کنترل میزان غذای سرو شده برای هر فرد بر اساس آنالیز تعریف شده
  • کنترل بهداشت فردی پرسنل
  • کنترل بهداشت وسایل مورد استفاده و نظافت سلف سرویس
  • جمع آوری پیشنهادات و انتقادات پرسنل و بیماران از صندوق پیشنهادات واقع در سلف-مطرح نمودن آن در کمیته تغذیه و اجرای آن در صورت توافق اعضای کمیته و مطابقت با آنالیز
  • انجام نظرسنجی فصلی - اعلام و تحلیل نتایج آن در کمیته تغذیه و اجرای مصوبات
  • دریافت فیش غذا که توسط دستگاه صدور ژتون برای افرایکه اثر انگشت از قبل ثبت شده است و دادن ژتون دستی به افراد فاقد ثبت اثر انگشت و ثبت اثر انگشت برای افراد جدید توسط واحد تغذیه انجام می شود.
  • .

تشریح فعالیتهای واحد تغذیه در بخش مدیریت غذا / آشپزخانه 

  • کنترل کمی وکیفی عملکرد پیمانکاربه صورت کنترل کیفیت مواد اولیه ورودی ؛کنترل مقادیر مصرفی در پخت غذاو ...
  • تنظیم منوی غذایی هفتگی یا ماهانه مطابق با آنالیز
  • اعلام روزانه آمار بیمار و پرسنل و ریز آنالیزهای مواد اولیه مورد نیاز جهت طبخ و توزیع غذا توسط سیستم نرم افزار غذا به سرآشپز و نماینده پیمانکار
  • اعلام صورت وضعیت عملکرد شرکت جهت خرید مواد اولیه و طبخ و توزیع غذا بصورت ماهانه به مدیریت و واحد حسابداری بیمارستان
  • کنترل کارت بهداشت و گذراندن دوره بهداشت عمومی توسط کارشناس تغذیه

  راهنمای تغذیه بیماران دیابتی

همانطور که می دانید بیماری دیابت با افزایش قند خون مشخص می شود و قند خون در اثر عوامل متعددی که مهمترین آن عدم رعایت رژیم غذایی صحیح است بالا می رود. در این برگه سعی شده به طور خلاصه و مفید اصول صحیح تغذیه در بیماری دیابت به شما آموزش داده شود.

گروههای غذایی از 5 گروه اصلی تشکیل شده اند که عبارتند از گروه نان و غلات ،گروه میوه ، گروه سبزی ، گروه گوشت و حبوبات و تخم مرغ و گروه شیر و لبنیات

به مقدار مشخص از هر گروه یک واحد گفته می شود که در زیر در مورد انها توضیح داده می شود.

واحد های غذایی افراد دیابتی :

یک واحد مواد نشاسته ای : ا برش نان به اندازه کف دست (ترجیحا نان بربری ،سنگک ،تافتون )یا یک سوم فنجان برنج (5-4 قاشق غذاخوری )یا نصف فنجان ماکارونی یا نصف فنجان غلات پخته یا سه چهارم فنجان غلات خام یا یک عدد سیب زمینی کوچک پخته (90 گرم )یا یک سوم فنجان حبوبات پخته یا نصف فنجان نخود فرنگی

یک واحد سبزی :    نصف فنجان سبزی پخته یا یک فنجان سبزی خام شامل کلم ،اسفناج ،گوجه فرنگی ،کرفس ،بادمجان ، فلفل سبز ، پیاز ،قارچ ،نخود سبز ، جوانه گندم ، کلم پیچ ، کلم بروکلی ، کلم قمری

یک واحد گوشت : 30 گرم گوشت شامل مرغ ، ماهی ، گوشت گاو یا گوسفند پخته یا 30 گرم پنیر معادل یک قوطی کبریت یا یک عدد تخم مرغ یا 2 عدد سفیده تخم مرغ یا تن ماهی 2/1 لیوان یا حبوبات پخته 2/1 لیوان  ...

یک واحد قندی : 3 عدد بیسکویت کوچک یا  2 عدد بیسکویت سبوس دار

 یک واحد چربی : 1 قاشق مرباخوری روغن مایع (کانولا ،ذرت ، آفتابگردان ،سویا )یا شش عدد بادام زمینی یا 5 عدد زیتون خامه 2 قاشق غذا خوری ،کره 1 قاشق مربا خوری مایونز معمولی 1 قاشق مربا خوری ،مایونز کم چرب 1 قاق غذاخوری

یک واحد میوه : یک عدد سیب ، پرتقال ، نارنگی ، شلیل ،هلو ،کیوی ،موز کوچک یک عدد ،گلابی متوسط، آلو، انجیر ، خرمالو  دو عدد  یا یک دوم فنجان آب میوه یا یک فنجان گیلاس ،آلبالو، توت فرنگی ، تمشک یا 200 گرم هندوانه ،انگور 17 عدد ، خرما دو عدد ، خرما خشک سه عدد ،کشمش د و قاشق غذاخوری    

یک واحد شیر و لبنیات : ا لیوان شیر کم چربی یا 2/1 لیوان شیر تغلیظ شده  یا 3/1 لیوان شیر خشک بدون چربی یا ماست ساده کم چربی 4/3 لیوان یا کشک غلیظ 4/1 لیوان یا 2 لیوان دوغ

-برای اینکه مشخص شود هر ماده غذایی چه مقدار قند خون را افزایش می دهد از جدول نمایه گلایسمی استفاده می کنند. هر چه نمایه گلایسمی غذایی پایین تر باشد بیانگر این است که با خوردن مقدار معینی از آن قند خون کمتر بالا می رود پس سعی کنید از مواد غذایی که نمایه گلایسمی پایین دارند استفاده کنید و اگر ماده غذایی نمایه گلایسمی بالا دارد به مقدار کمتری از آن بخورید.

 تقسیم بندی مواد غذایی بر اساس نمایه گلایسمی :

نمایه گلایسمی پایین :نان بربری ،نان تافتون ، نان سنگک ، ماکارونی ، چغندر ، سیب زمینی سرخ شده ، لپه ، لوبیا قرمز لوبیا چیتی ، ماش ، (حبوبات علاوه بر نمایه گلایسمی پایین حاوی مقادیر قابل توجهی فیبر غذایی هستند ) ، انجیر خشک  و خرمای زرد زاهدی دم کردن ماکارونی باعث افزایش قابل هضم دانه نشاسته می شود و در نتیجه جذب آن را افزایش می دهد. این امر موجب بالا رفتن قند خون می شود. بنابر این ماکارونی را فقط در آب جوشانده و پس از صاف کردن مصرف کنید.

نمایه گلایسمی متوسط: کشمش سبز ، برگه زرد آلو ، لواش محلی ،برنج صدری ، نخود فرنگی ، برنج طارم ، برنج تایلندی

نمایه گلایسمی بالا : نان سفید (نان تست ) ، نان باگت ،لواش ماشینی ، باقلا سبز بدون پوست ، هویج ، سیب زمینی ، پوره سیب زمینی ، سیب زمینی استامبولی (از مصرف سیب زمینی و هویج پخته به صورت پوره خودداری شود)

استفاده از توت خشک ، کشمش قرمز ، خرمای زرد زاهدی به مقدار کم با چای ، مناسب تر از خرمای مضافتی بم است.

توصیه های زیر را در کنار موارد فوق جهت کاهش قند خون خود به کار ببرید :

  1. مصرف روزانه 20 گرم ( 2 قاشق غذا خوری ) سرکه سیب به عنوان چاشنی سالاد باعث کاهش قند خون می شود.
  2. مصرف روزانه 6 گرم پودر دارچین ( 1 قاشق مربا خوری ) علاوه بر کاهش قند خون باعث کاهش کلسترول و تری گلیسیرید هم می -گردد بنابراین مصرف غذاهای دارچینی یا چای دارچینی در طول روز برای کاهش قند و چربی خون توصیه می شود.
  3. مصرف روزانه 50 گرم پیاز و 3 گرم سیر تازه و خام باعث کاهش قند وچربی خون می گردد.
  4. مصرف 2 قاشق پودر تخم شنبلیله همراه با ماست در 2 وعده ناهار و شام باعث کاهش قند و چربی خون می شود.
  5. استفاده از پروتئین گیاهی سویا علاوه بر کاهش چربی خون باعث کاهش قند خون هم می شود.

 کاهش قند خون (هیپوگلیسمی ):

کاهش قند خون یک عارضه معمولی و رایج و درعین حال خطرناک برای بیماران تحت درمان با انسولین می باشد . علائم هیپوگلیسمی

شامل عرق کردن  ، لرز ، تند زدن نبض ، احساس گرسنگی و سر درد می باشد . هیپوگلیسمی به دلیل حذف یک وعده غذایی و یا دریافت ناکافی مواد غذایی ، فعالیت بدنی زیاد و درمان بیش از حد با انسولین و یا دلایل دیگری اتفاق می افتد.

توجه داشته باشید که به محض احساس علائم کاهش قند خون از مواد قندی سریع الجذب و یا نوشیدنیهای شیرین استفاده کنید مانند چند حبه قند ، قرص گلوکز ویا خرما

تاثیر ورزش در کاهش قند خون :

انجام فعالیت های بدنی و ورزش روز مره در کاهش قند خون بسیار موثر می باشد . بنابراین فعالیت ورزشی روزانه توصیه می گردد.

توجه داشته باشید  که برای جلو گیری از کاهش قند خون بعد از انجام ورزش ، یک میان وعده سبک مانند 20 گرم نان سنگک و 10 گرم پنیر یا 2 عدد خرمای خشک زاهدی مصرف نمائید

 توصیه لازم برای مراقبت از پاها :

مراقبت از پاها بین بیماران دیابتی بسیار مهم است و باید به زخمهای کوچک و یا ضربه های و عفونت هایی که در ناحیه پا رخ می دهد توجه داشته باشید و مرتب پاها را شسته ، ناخن ها را گرفته و کفش های مناسب بپوشید.

توصیه ها :

1-در صورتی که اضافه وزن دارید حتما وزن خود را کاهش دهید .

2-مصرف چربی ها را به حداقل برسانید.

3-چربی گوشت را از آن جدا کنید . قبل از پختن مرغ پوست آن را جدا کنید .

4-مصرف نمک را به حداقل برسانید . چون خطر بیماریهای قلبی عروقی در شما زیاد است.

5-از مواد غذایی فیبر دار مثل سبزی و میوه بیشتر استفاده کنید چون در کاهش قند خون شما موثر است .

6- در هنگام خرید ، میوه های کوچک را انتخاب کنید در غیر این صورت ممکن است بیشتر بخورید.

7- بهتر است بخشی از پروتئین مورد نیاز خود را از حبوبات تامین کنید.

 تداخل غذا ودارو

1- متفورمین:باید با اولین لقمه هر وعده اصلی صرف شود.

 و فولاتB12 استفاده  دراز مدت نیاز به دریافت مکمل ویتامین

می باشد.

2-تزریق انسولین 15 دقیقه تا نیم ساعت قبل از غذا وخواب باید  باشد.

3-گلی بن گلامید : این دارو معمولا یک بار در روز همراه صبحانه یا با اولین وعده غذایی تجویز می شود. رژیم غذایی کم کربوهیدرات و کم چربی باعث اثر بخشی بیشتر می شود.

راهنمای تغذیه در کنترل فشار خون

حبوبات نیز از این نظر غنی‌اند. میوه‌ها و سبزی‌ها دارای مقدار كم ‌سدیم هستند و باید به وفور مصرف شوند.

مركبات، توت‌ها و سبزی‌های دارای برگ سبز، ‌منابع خوب ویتامین ث هستند . دریافت كم این ویتامین با پر فشاری ارتباط دارد. مصرف مكمل ویتامین ث درافراد دچار پرفشاری و همچنین افراد سالم سبب كاهش فشارخون می‌شود.

دریافت پایین کلسیم ریسک ابتلا به فشار خون را افزایش می دهد به همین دلیل توصیه می شود روزانه 1000 تا 2000 میلی گرم کلسیم دریافت کنید ،مصرف روزانه 2 تا3 واحد لبنیات کم چرب (شیر ،پنیر ،ماست ،دوغ )را در برنامه غذایی خود بگنجانید ، از منابع خوب کلسیم می توان به ماست ، پنیر ، شیروخانواده کلم اشاره کرد. مصرف منیزیوم می توان به غلات سبوس دار ، آجیل ، اسفناج و شیر اشاره کرد که باعث کاهش فشار خون می شود.

در صورتی که اضافه وزن داشته باشید کاهش وزن تاثیر مهمی در کاهش فشار خون شما دارد . رسیدن به وزن سلامت و حفظ آن می تواند به کنترل فشار خون کمک کند ، پر خوری و عدم فعالیت بدنی از عوامل مهم در بروز چاقی می باشد.

همه افراد فشار خون دارند.فشار خون میزان نیرویی است که به جدار سرخرگها وارد می شود تا خون در سراسر بدن گردش پیدا کند.زمانی که فشار وارد شونده بر دیواره رگ‌ها و فشار جریان خون از یک حد نرمال و پذیرفته شده٬ بالاتر ‌رود فشار خون بالا گفته می شود..

افراد دچار پرفشاری، نیاز به كاهش دریافت سدیم دارند.نیاز روزانه یك فرد بزرگسال به نمك یك دهم قاشق چایخوری است ،محدودیت مصرف نمک در رژیم غذایی آثار بسیار مفیدی در کنترل بیماری هیپرتانسیون داردکه شامل:

بهبود کفایت درمان طبی فشار خون،کم کردن دفع پتاسیم ناشی از مصرف داروهای مدر ، برگشت هیپرتروفی (افزایش ضخامت) دیواره قلب ،کاهش دفع پروتئین از ادرار،کاهش دفع کلسیم از ادرار ،کاهش استئوپوروز ،کاهش شیوع سرطان معده ،کاهش شیوع سکته ی مغزی ،کاهش شیوع آسم ،کاهش شیوع آب مروارید می شود.

استفاده از یک رژیم غذایی صحیح و اصلاح عادات غذایی زندگی نقش عمده ای در کنترل و پیش گیری از فشار خون بالا را دارد، فشار خون اگر از سطح 90/130 میلی لیتر جیوه بالاتر رود می تواند باعث آسیب به اندام های بدن شود و در واقع یک عامل خطر برای سلامتی به حساب می آید.

استفاده از رژیم غذایی DASH

استفاده از رژیم غذایی DASH  می تواند نقش بسیار کمک کننده ای در کنترل فشار خون داشته باشد ، رژیم غذایی DASH  غنی از میوه و سبزی می باشد که به طور طبیعی این رژیم ، سدیم کمتر و پتاسیم بیشتری را تامین می کند.

  پتاسیم و كلسیم اضافی نیز می‌تواند به كاهش فشارخون كمك كند. (مصرف ترکیبات و غذاهای حاوی پتاسیم (حدود ۳۵۰۰ mg/d کلسیم و منیزیوم) » موز، زردآلو، انجیر، هلو، مرکبات از نظر پتاسیم کاملاً غنی هستند و لذا مصرف گریپ فروت انگور و آلو میوه‌هایی سرشار از پتاسیم هستند و سیب‌زمینی، سیر، براكلی، كدو سبز، قارچ و گوجه‌فرنگی و سبزی‌ها سرشار از پتاسیم هستند.

 آلو از افزایش فشار خون، بروز بیماری‌های قلبی‌ عروقی، سرطان و بیماری‌های گوارشی پیشگیری می‌کند و به عنوان منبعی غنی از پتاسیم در کاهش فشار خون بالا مؤثر است

روغن کنجد یکی از روغن‌های غیر اشباع و مفید برای بدن است این روغن نه تنها کلسترول خون را بالا نمی‌برد، بلکه آن را کاهش می‌دهد. کره کنجد فشار خون را کاهش می‌دهد.

 نوشیدن دو لیوان آب پرتقال در روز می‌تواند فشار خون را به میزان قابل توجهی پایین بیاورد و متعاقب آن، خطر بروز بیماری‌های قلبی را کاهش دهد.

هندوانه حاوی یک نوع اسید آمینه است که عملکرد شریان ها را تقویت می کند و می تواند به کاهش فشار خون آئورت کمک کند

تداخل غذا ودارو

  1. کلسترآمین باعث کاهش جذب کلسیم ، چربی ، ویتامین های محلول در چربی ،فولات وگلوکز
  2. همراه با آب یا شیر مصرف شود.
  3. تریامترین سبب ذخیره پتاسیم می شود. پس همزمان از مصرف منابع پر پتاسیم مثل موز ،پرتقال ،سبزیجات برگ سبز بپریزید .
  4. لواستاتین برای افزایش باید بعد از غذا یا عصرانه مصرف شود. این دارو سبب کاهش جذب ویتامینهای محلول در چربی می شود.
  5. جمفیبروزیل نیم ساعت قبل از غذا مصرف شود.
  6. اتنولول، پروپرانولول ،مترپرولول دریافت این دارو با غذا سبب افزایش اثر دارو ها می شود. آتنولول را با آب پرتقال نخورید. جایگزین های پتاسیم و نمک مصرف نشود.
  7. آتوروواستاتین ،سیموستاتین ، لووستاتین که با گریپ فروت مصرف نشود.
  8. آسپرین سبب کمبود ویتامین سی می شود فولات باید همراه آسپرین مصرف شود و محدویت مصرف ادیه لازم است
  9. نیتروگلیسرین با آب و شکم خالی مصرف شود.
  10. مصرف قند و شکر تصفیه شده در افزایش فشار خون می تواند مؤثر باشند در حالی که قندهای مرکب تمایل به کاهش فشار خون دارند.
  • از سوسیس، كالباس، كنسرو گوشت، برگرها و سایر فرآورده‌های گوشتی به علت دارا بودن مقادیر بالای سدیم باید پرهیز كرد. سبزی‌های كنسروشده در آب نمك، زیتون شور، چیپس و سایر تنقلات شور نیز نباید مصرف شوند.
  • ماهی دودی یا كنسروشده و تن ماهی سرشار از سدیم هستند.
  • سس‌ها، ‌سوپ‌ها، قرص‌های گوشت، كنسرو لوبیا و سایر غذاهای آماده مصرف می‌تواند سبب تشدید بیماری شود.
  • مصرف الكل با فشاربالا ارتباط داشته و می‌تواند سبب تشدید بیماری شود.
  • در طبخ به جای كره و روغن نباتی جامد بهتر است از روغن زیتون، سویا و كانولا استفاده كرد.
  • مواد حاوی كافئین از قبیل قهوه، چای، نوشابه‌های كولا و شكلات، سبب افزایش فشارخون می‌شوند و باید در حد اعتدال مصرف شوند.

افرادی که فشارخون آنها بالاتر از ۱۶ است به هیچ وجه به غذا نمک نزنند.  مصرف سبزی کرفس، کنگر، ریواس، چغندر(لبو)،شلغم، هویج، اسفناج برای این افراد مضر است.

 مصرف غذاهای فست فود را به دلیل چاشنی و نمک فراوان نامناسب دانست و رعایت در مصرف برنج و نشاسته هم می‌تواند در کاهش فشار خون موثر باشد.

جوانه گندم به دلیل داشتن پتاسیم و منیزیم زیاد باعث کاهش فشارخون بالا می‌شود. پتاسیم و منیزیم بر خلاف سدیم در کاهش فشار خون موثرند.

مصرف پسته برای پایین آوردن فشارخون موثر است ،همچنین پسته حاوی مقدار زیادی پروتئین گیاهی و پتاسیم و منیزیم است

. برگ زیتون حاوی ترکیباتی موثر در کاهش فشار خون است که می‌تواند به عنوان یک درمان کمکی مناسب برای کنترل خطر پیشرفت عوارض قلبی عروقی در بیماران مبتلا به پرفشاری خون استفاده شود

گوشت و مرغ طبخ شده بدون نمك برای افراد دچار پرفشاری توصیه می‌شود. برای معطركردن گوشت می‌توان از سبزیهای معطر، ادویه‌ها و میوه‌ها استفاده كرد، به عنوان مثال برای گوشت گوسفند از مرزنگوش و مریم گلی، برای مرغ از شوید و ترخون و برای جگر از پرتقال می‌توان استفاده كرد

ماهی تازه، ‌منجمد یا كنسروشده بدون آب نمك خوب هستند. می‌توان ماهی را با برگ‌بو، شوید، فلفل قرمز و سیاه، ادویه‌ها، مركبات، سس‌های خانگی بدون نمك و سایر سبزی‌ها معطر كرد. ماهی‌های حاوی اسیدهای چرب مفید از قبیل حلوا، قزل‌آلا و قباد چندین بار در هفته توصیه می شود.

 سبزی‌های ریشه‌ای از قبیل سیب‌زمینی، همچنین برنج، ماكارونی، رشته‌ها و حلیم‌ بدون نمك و همچنین مواد نشاسته‌ای دارای سدیم كم هستند و می‌توان به عنوان پایه‌ای برای وعده غذایی از آنها استفاده كرد.

» دانه كنجد و سبزی‌های برگ سبز، منابع كم سدیم و تامین كننده كلسیم هستند.

سیر نیز به كاهش فشارخون كمك می‌كند.( مصرف سیر (۷/۲ گرم روزانه) و برخی داروهای گیاهی ).

افزایش مصرف فیبر در رژیم غذایی (سبزی ها و میوه ها حدود ۴۰۰ گرم روزانه).

 کاهش مصرف چربی و خصوصاً چربیهای اشباع شده (جامد)و در صورت مصرف چربی، استفاده از چربیهای اشباع نشده (مثلاً روغن زیتون به علت دارا بودن چربی غیر اشباع، فشار خون را کاهش می دهد) و یا کاهش چربی های خون با تجویز دارو . مصرف روغن ماهی و اسیدهای چرب Omega ۳

توصیه می شود ۱۱۴ گرم ماهی، ۴ بار در هفته مصرف شود.